أحمد بن محمد مسكويه الرازي ( مترجم : ابو القاسم امامى و على نقى منزوى )

پيشگفتار 19

تجارب الأمم ( فارسى )

- نامه‌ى مشكويه در پاسخ به بديع الزمان همدانى : ياقوت آن را با نامه‌ى بديع در معجم الادباء ( 5 : 11 - 17 ) آورده است . - النبض : مختصر فى . . . ( امامى از « مطرح الانظار فيلسوف الدوله » ) . - نديم الفريد : ( ذ 24 : 104 ) - انس الفريد . - نزهت نامه‌ى علائى : ( ذ 24 : 130 ) گويا همان تأليف فارسى شهمردان پسر ابو الخير باشد كه اسماعيل پاشا آن را در هدية العارفين 1 : 73 به مشكويه منسوب داشته است ، و عاملى و پدرم در نابس « ص 28 » از او گرفته‌اند . - النفس : ( ذ 24 : 262 ) و در مجموعه‌ى راغب پاشا ، ش 1463 « جوهر النفس و البحث عنها » ديده مىشود ( امامى 7 : ج ) . - نور السعادة : ( ذ 24 : 370 ) مىتواند تصحيف فوز السعادة ياد شده در بالا باشد . - وصيتنامه‌ى مشكويه : كه در صوان الحكمة : ص 347 - 352 و ديگرى كه در جاويدان خرد ، چ بدوى ص 285 - 292 چاپ شده است . - الهوامل و الشوامل : پرسشهايى از ابو حيان توحيدى ( 307 - 400 ) به نام الهوامل و پاسخهايش از مشكويه به نام الشوامل است كه به سال 1951 چاپ شده است . - يادداشت‌هاى خسرو اول انوشيروان : ترجمه‌ى فارسى ، بيرون كشيده‌هايى از تجارب الامم به وسيله‌ى رحيم‌زاده‌ى صفوى ، چ تهران 1310 خ ( ذ 25 : 263 ) . خط مشكويه : شادروان پدرم تملك مشكويه را به خامه‌ى خود او ، بر پشت نسخه‌اى از كتاب الورقه ، نگارش محمد بن داود جراح ، در كتابخانه‌ى صدر الافاضل در تهران ديده است ( ذ 25 : 66 : 11 ) . اين نسخه اكنون در كتابخانه‌ى مركزى دانشگاه است و كليشه‌ى اين خط مشكويه در فهرست اين كتابخانه ج 8 ص 42 ديده مىشود . منابع كار مشكويه او در فراهم ساختن تجارب الامم ، در درجه‌ى نخست بر تاريخنامه‌ى طبرى تكيه دارد كه پس از انداختن زنجيره‌هاى سند روايت‌ها و افسانه‌هاى جهودى پيش از طوفان ، و افزودن موشكافىهاى علمى خود و بيان انگيزه‌هاى علمى پديده‌ها ، تاريخ خود را بدين گونه ساخته است . او پس از طبرى ، از مراجع طبرى سود مىبرد كه در كتابخانه‌هاى زيرين در دسترس مىداشت .